منضومه شمسی

ساختار: خورشید

دمای هسته آن 15 میلیون درجه سانتی‌گراد (C)o است. این دما به قدری زیاد است که اتمهای هیدروژن می‌توانند بر هم کنش کنند و نوع سنگین‌تری از هیدروژن (دوتریم) را تولید نمایند. دوتریم خود نیز خیلی سریع برهم کنش کرده، هلیوم تولید می‌کند.

چهار اتم هیدروژن یک اتم هلیوم تولید می‌کند. ولی وزن چهار اتم هیدروژن اندکی از وزن یک اتم هلیوم بیش‌تر است، در نتیجه در این فرآیند مقداری جرم از بین می‌رود همان طور که آلبرت انیشتن نشان داده است، اگر جرم از بین برود انرژی جای آن را می‌گیرد. همین انرژی است که موجب درخشیدن خورشید می‌شود.

لکه‌های خورشیدی

لکه‌های خورشیدی ناحیه‌هایی از خورشید هستند که نسبتاً تاریک به نظر می‌آیند چون پرتوی کم‌تری ساتع می‌کنند. ولی اگر می‌توانستیم یکی از لکه‌های خورشیدی را خارج کنیم و در فضا قرار دهیم. به اندازه‌ی قرص کامل ماه نورافشانی می‌کرد. لکه‌های خورشیدی با میدان مغناطیسی قدی خورشید مرتبطند و به طور منظم و با چرخه‌ای یازده ساله در سطح آن ظاهر می‌شوند.

استوای خورشید ضمن چرخش آن حول محورش سریعتر از قطبهای آن دوران می‌کند. این امر در خطوط میدان مغناطیسی پیچشهایی ایجاد می‌کند و معمولاً این خطوط از نور سپهر (فتوسپهر) خارج می‌شوند و لکه‌هایی را ایجاد می‌کنند. 

بادهای خورشیدی

شراره‌های خورشید ذراتی را به اطراف پرتاب می‌کنند که به صورت باد خورشیدی به طرف خارج در فضا به حرکت در می آیند و بعضی از این ذرات در میدان مغناطیسی زمین (مگنوتسفر) به دام می‌افتند و ناحیه‌ای را در اطراف زمین به وجود می‌آورند که مرسوم به مغناطوسپهر است. سمت رو به خورشید این ناحیه به وسیله باد خورشیدی فشرده می‌شود و سمت دیگر آن به صورت یک دنباله نامریی تشکیل می‌شود که تا ماورای مداره ماه گسترش دارد. در نزدیکی قطبهای زمین، ذرات باردار باد خورشیدی می‌توانند با جو واکنش داشته باشند و نورهای رنگینی را در آسمان شب تولید کنند. در آسمان نیم‌کره شمالی این نورها به نورهای شمالی یا شفق شمالی مشهورند.

عطارد

عطارد کوچک‌ و صخره‌ای است با سطحی حفره‌دار که تنها اندکی بزرگتر از ماه است و به ماه از جنبه‌های متعددی شباهت دارد. جو آن جو بسیار رقیقی از گاز هلیوم است. چون عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید است، همان طور که انتظار می‌رود دمای آن در حد غیرقابل تحملی شدید می‌باشد (دمای آن از oC170 در شب به oC340 به روز می‌رسد) حوضه مشهور به کالوریس به قطر 1300 کیلومتر در یکی از داغ‌ترین نواحی این سیاره واقع است. 

زهره

شرایط آن احتمالاً خصمانه‌ترین شرایط در اتمامی منظومه شمسی است. دمای سطح آن در حدودoC500 است و جو غلیظ خردکننده آن عمدتاً از دی اکسید کربن و ابرهای اسید سولفوریکی تشکیل شده است. شرایط آن ممکن است روزگاری کم‌تر از این نامناسب بوده باشد ولی با تکامل یافتن و داغ‌تر شدن خورشید دمای سطح زهره افزایش یافته و آب اقیانوسهای احتمالی آن جوشیده و تبخیر شده است. در نزدیک سطح آن رعد و برق هست. آسمان ان نارنجی روشن و نور آن شبیه نور یک روز زمستانی ابری در زمین است و احتمالاً در آن آتش‌فشان‌ها فوران می‌کند.                                                   

مریخ

مریخ هر چند که از زمین بسیار کوچکتر و کم جرمتر است. ولی شرایط آن از تمامی سیارات تحمل‌پذیرتر است. مریخ مشهور به سیار‌ه‌‌ی سرخ است چون سطح آن را گرد و غباری به رنگ سرخ نارنجی پوشانیده است.

جو مریخ که عمدتاً از دی اکسید کربن تشکیل شده است. بسیار رقیق است از سطح مریخ آسمان صورتی رنگی دیده می‌شود چون جوش آن قدر چگال نیست که آسمان را آبی کند. زاویه‌ی میل محور دوران مریخ مشابه زمین است که باعث به وجود آمدن رویدادهایی می‌گردد.

زمین

در بین سیاره‌های درونی زمین بزرگترین آن‌هاست و تنها سیاره‌ای است که پیش‌تر سطح آن با آب پوشیده شده و جوی دارد که از ازت و اکسیژن ساخته شده است.

ده‌ها میلیون سال پس از تشکیل زمین عواملی مانند گرما از عناصر پرتوزا نیروی ثقل و ضربات شهابسنگ‌ها موجبات ذوب شدن و جدا شدن را فراهم آوردند. مواد سنگین‌تر به سمت داخل فرو رفتند و مواد سبکتر به سمت خارج بالا آمدند. در اثنای این دوران جو اصلی زمین را که عمدتاً هیدروژن بود باد خورشیدی با خود برد. مواد سنگین‌تر هسته را تشکیل دادند و مواد سبکتر پوسته را ساختند.

مرز بین پوسته و گوشته «ناپیوستگی موهورو و یسیک» یا «موهو» نامیده می‌شود. جو اولیه زمین عمدتاً هیدروژن بود. سپس دی اکسید کربن، متان، آمونیاک و سایر گازهای متصاعد از پوسته زمین جایگزین آن شد و گیاهان اکسیژنی را که تنفس می‌کنیم تولید کردند. جو کنونی زمین ما را از پرتوهای ماورای بنفش خورشید و از شهابسنگ‌ها در حال سقوط (که اکثر آن‌ها در لایه‌های بالایی جو می‌سوزند) محفاظت می‌کنند.                                                

سیاره‌های بزرگ

مشتری

مشتری از کلیه سیارات دیگر منظومه شمسی به مراتب پرجرم‌تر و بزرگتر می‌باشد. از لحاظ ترکیب، یعنی مقدار هیدروژن، هلیوم، کربن و ازتی که دارد بیش‌تر به خورشید می‌ماند محور دو رانش تقریباً بر صفحه مدارش عمود است. مشتری خود منبع گرمای خویش است و ستاره‌شناسان معتقدند که این گرما از زمان تشکیل مشتری به جای مانده است. مشتری هسته‌ی مرکزی صخره‌ای کوچکی دارد که از آهن و سیلیکاتها ساخته شده است. روی این هسته پوسته ضخیمی از هیدروژن مایع قرار می‌گیرد. بالای پوسته جوی است متشکل از گاز که عمدتاً مرکب از هیدروژن و هلیوم است. دمای هسته احتمالاً 000/30 است. علی‌رغم وجود این منبع گرمای درونی، ابرهای بالایی آن بسیار سردند. تقریباً (oC150-) مشتری یک میدان مغناطیسی قوی دارد. ولی این میدان در مقایسه با میدان مغناطیسی زمین معکوس است.

«لکه قرمز» بارزی که در روی سطح مشتری دیده می‌شود نیز ناشی از شرایط جوی است. این لکه محل یک توفان عظیم نیمه دایمی است. رنگ قرمز آن ناشی از وجود فسفر است.

مشتری 16 قمر دارد چهار قمر اول آن را گالیله کشف کرد. این چهار قمر گالیله موسوم به ایو، اروپا. کالیستر و گانیمد با یک تلسکوپ کوچک به آسانی دیده می‌شوند.                         

زحل

بعد از مشتری زحل بزرگترین و پرجرم‌ترین سیاره‌‌ی منظومه‌‌ی شمسی است. زحل همچنین در بین سیارات کمترین چگالی را دارد و تنها سیاره‌ای است که چگالی‌اش کمتر از چگالی آب است. زحل هسته‌ای صخره‌ای دارد که اندازه‌ی آن تقریباً به اندازه‌ی زمین است ولی حدوداً سه برابر چگال‌تر است. مرز خارجی آن ممکن است دمایی در حدود oC12000 داشته باشد،‌ ضمن که فشار آن تقریباً هشت میلیون برابر فشار هوای زمین در سطح دریاست. در روی هسته‌ی صخره‌ای لایه‌ای از هیدروژن فلزی قرار دارد که روی این لایه هیدروژن مایع است و بعد از آن جو عمیقی که عمدتاً از هیدروژن و هلیوم ساخته شده است. میدان مغناطیسی زحل تقریباً 1100 برابر قوی‌تر از میدان مغناطیسی زمین است.

حلقه‌های زحل ساختار بسیار پیچیده‌ای دارد و متشکل از هزاران حلقه است که با شکافهای باریکی از یکدیگر جدا شده‌اند. مانند بخش «کاسینی» و بخش «اتکه» حلقه‌ها فوق‌العاده نازک‌اند و هنگامی که از زمین از سمت لبه در جهت دید باشند تقریباً ناپدید می‌شوند. زحل 23 قمر دارد که بزرگترین آن‌ها تیتان است با قطر 5140 کیلومتر.

سیاره‌های برونی

اورانوس

زاویه میل تقریباً افقی (o98) محور دورانش بدان معناست که اورانوس از پهلو می‌چرخد و این یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد در منظومه شمسی است. تاثیر این امر در «تقویم» اورانوس آن است که هریک از قطبهای آن یک دوره بسیار طولانی (21 سال زمینی) از تاریکی دارد و دوره آفتابی آن نیز به همان اندازه طولانی است. تعداد قمرهای اورانوس به 15 می‌رسد.

اورانوس هسته‌ای صخره‌ای در حدود اندازه زمین دارد که روی آن اقیانوس عمیق از آب فوق گرم واقع است و در بالای آن جوی قرار دارد که عمدتاً از هیدروژن و هلیوم ساخته شده است.

نپتون

اعتقاد بر این است که هسته‌ای صخره‌ای دارد از جنس سیلیسیوم، آهن و سایر عناصر سنگین که با گوشته مایعی از متان، آمونیاک و آب احاطه شده است. یک تفاوت جالب بین نپتون و اورانوس آن است که نپتون یک منبع گرمای درونی دارد. از این رو هر چند که نپتون به اورانوس خیلی دورتر از خورشید است، دمای این دو سیاره تقریباً یکسان است.

پلوتون

نمی‌توان با اطمینان گفت که پلوتو به صورت یک سیاره همزمان با سایر سیارات در منظومه شمسی تشکیل شده است. جرم پلوتو کمتر از قمر زمین (ماه) است و در سال 1357 (1987)، شارون قمر خود پلوتو کشف شد و از آن زمان زوج پلوتو ـ شارون را گاهی به صورت یک سیاره دوگانه به جای یک سیاره و قمرش در نظر می‌گیرند. در اثنای سالهای (59-1357) پلوتو و شارون در سمت دید زمین به طور پیوسته برای یکدیگر گرفتگی ایجاد کرده‌اند. پلوتو احتمالاً از صخره و یخ. با جوی بسیار رقیق، تشکیل شده است.

/ 0 نظر / 32 بازدید